Συμβουλεύει η κα Κωνσταντίνα Αποστολοπούλου-Φλώρου, Διαιτολόγος – Διατροφολόγος

Αν η δίαιτα δούλευε, μία θα έπρεπε να αρκεί. Όμως, οι περισσότεροι/ες από εμάς έχουμε κάνει πολλές. Κάποιες φορές χάσαμε κιλά και τα ξαναπήραμε. Άλλες φορές η δίαιτα δεν κράτησε ούτε μια εβδομάδα. Και όμως παρά τις συνεχόμενες αποτυχίες που βλέπουμε σε εμάς και τους γύρω μας, δεν έχουμε ποτέ σκεφτείότι μπορεί να μη φταίμε εμείς που οι δίαιτες δε δουλεύουν, αλλά οι ίδιες οι ..δίαιτες!

Τα κιλά επιστρέφουν πιο συχνά από ότι δεν επιστρέφουν

Είναι γενικά γνωστό ότι τα κιλά που χάνουμε με δίαιτα συνήθως επιστρέφουν.Ακόμα και μετά από πολύ οργανωμένα προγράμματα με επαγγελματική υποστήριξη, οι μελέτες υπολογίζουν ότι κατά μέσο όρο επιστρέφουμε στο αρχικό βάρος μέσα σε περίπου τέσσερα χρόνια. Όταν η απώλεια έχει γίνει με φάρμακα για αδυνάτισμα, σε λιγότερο από δύο. Φανταστείτε λοιπόν τί γίνεται με τις δίαιτες που βρίσκουμε στο ίντερνετ και κάνουμε μόνοι μας.

Και δεν είναι μόνο ότι τα κιλά επιστρέφουν. Το πιο τρελό είναι ότι οι δίαιτες μπορεί τελικά να οδηγήσουν σε πρόσληψη περισσότερου βάρους, αφού, σύμφωνα με τις μελέτες,όσοι κάνουν δίαιτα από νεαρή ηλικία έχουν μεγαλύτερες πιθανότητες να γίνουν υπέρβαροι στη συνέχεια.

Επιπλέον, οι συχνές αυξομειώσεις του βάρους δεν είναι αθώες για την υγεία μας. Συνδέονται με περισσότερα προβλήματα στην καρδιά και με υψηλή πίεση. Ένας λόγος παραπάνω να το σκεφτούμε δύο φορές πριν ξεκινήσουμε μια ακόμα δίαιτα.

Η δίαιτα μας κάνει να πεινάμε περισσότερο

Γιατί όμως ξαναπαίρνουμε τα κιλά; Ο πρώτος λόγος αφορά το ίδιο μας το σώμα. Μετά από μια αυστηρή δίαιτα, η γκρελίνη, η ορμόνη της όρεξης, ανεβαίνει, ενώ η λεπτίνη, που μας δίνει το σήμα του κορεσμού, πέφτει. Και αυτό δεν διορθώνεται σε λίγες εβδομάδες. Ακόμα κι έναν χρόνο μετά, πεινάμε περισσότερο απ’ ό,τι πριν τη δίαιτα.

Έναν χρόνο μετά.Αλλά παρόλα αυτά, συνεχίζουμε να θεωρούμε ότι οι δίαιτες αποτυγχάνουν γιατί δεν έχουμε αρκετή θέληση.

Όμως το σώμα δεν είναι το μόνο που αντιδρά. Αντιδρά και το μυαλό. Το 1944, στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, 36 νέοι, υγιείς άντρες έτρωγαν για έξι μήνες περίπου τις μισές θερμίδες από όσες χρειαζόταν ο οργανισμός τους. Πολύ γρήγορα άρχισαν να σκέφτονται μόνο το φαγητό, να διαβάζουν συνέχεια συνταγές, να το ονειρεύονται τη νύχτα. Και όταν τελείωσε το πείραμα και μπόρεσαν ξανά να φάνε ελεύθερα, πολλοί έτρωγαν τεράστιες ποσότητες χωρίς να μπορούν να σταματήσουν, ενώ ποτέ πριν δεν είχαν θέμα αυτοσυγκράτησης. Για να ξαναφάνε κανονικά, οι περισσότεροι χρειάστηκαν μήνες.

Κι αυτό φαίνεται και σε νεότερες μελέτες, οι οποίες δείχνουν ότιόσοι κόβουν γεύματα ή νηστεύουν για να χάσουν βάρος, έχουν πολύ περισσότερες πιθανότητες να κάνουν υπερφαγικά επεισόδια τα επόμενα χρόνια.

Ο κύκλος δίαιτας και υπερφαγίας

Είναι ένας κύκλος που οι περισσότεροι ξέρουμε πολύ καλά:Ξεκινάμε αυστηρή δίαιτα τη Δευτέρα. Πεινάμε, αλλά κάνουμε υπομονή.Περνάνε μερικές μέρες. Το φαγητό ξεκινά να γίνεται εμμονή. Κάποια στιγμή, συνήθως Πέμπτη βράδυ, ή το πολύ Σάββατο, τα παρατάμε και όχι απλά τρώμε, αλλά τις πιο πολλές φορές χάνουμε τον έλεγχο και τρώμε υπερβολικά. Και μετά φυσικά γεμίζουμε ενοχές και τύψεις. Το οποίο μας οδηγεί στην απόφαση να ξεκινήσουμε πιο αυστηρή δίαιτααπό Δευτέρα. Και έτσι συνεχίζεται ο κύκλος.

Το καλό νέο είναι ότι ο κύκλος αυτός μπορεί να σπάσει. Δεν υπάρχει ένα κόλπο που τα λύνει όλα. Χρειάζεται χρόνος, εκπαίδευση και προσπάθεια.Αυτό που σίγουρα θα βοηθήσει όμως είναι να σταματήσουμε να κάνουμε δίαιτες. Οι δίαιτες προκαλούν στέρηση και πείνα, οδηγώντας συχνά σε υπερφαγίες. Μετά από ένα επεισόδιο λοιπόν, αντί να μειώσουμε πάλι το φαγητό, προκειμένου να επανορθώσουμε, αυτό που πρέπει να κάνουμε είναι να συνεχίσουμε να τρώμε κανονικά, σαν να μη συνέβη τίποτα.

Χρειάζεται βέβαια να ξέρουμε κάποια βασικά για την υγιεινή διατροφή, γιατί αν τρώμε λίγο, ή δεν τρώμε όσα πρέπει ή τους συνδυασμούς που πρέπει, πάλι μπορεί να καταλήξουμε σε υπερφαγίες. Αλλά το πρώτο βήμα είναι πάντα να σταματήσουμε τις δίαιτες.

Η σημασία της φυσικής κατάστασης

Για την υγεία μας, η φυσική κατάσταση μετράει περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε. Οι μελέτες δείχνουν ότι όσοι έχουν κακή φυσική κατάσταση έχουν σημαντικά μεγαλύτερο κίνδυνο θανάτου, είτε είναι αδύνατοι είτε έχουν περισσότερα κιλά. Και όσοι έχουν περισσότερα κιλά, αλλά είναι σε καλή φυσική κατάσταση, έχουν κίνδυνο πολύ κοντά σε αυτόν των αδύνατων.

Το καλό είναι ότι η φυσική κατάσταση βελτιώνεται με την κίνηση, χωρίς να πρέπει πρώτα να χάσουμε βάρος. Μπορούμε λοιπόν να ξεκινήσουμε από σήμερα να τη βελτιώνουμε, βάζοντας απλώς περισσότερη κίνηση στη ζωή μας.

Δεν χρειάζεται κάτι δύσκολο. Μισή ώρα γρήγορο περπάτημα τις περισσότερες μέρες της εβδομάδας (που μπορεί να μην είναι και όλο μαζί) και λίγη άσκηση με αντιστάσεις δύο φορές την εβδομάδα είναι αυτό που συστήνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας. Κι αν αυτό σου φαίνεται πολύ, ξεκίνα με ό,τι μπορείς. Κάθε κίνηση μετράει.

Χωρίς δίαιτα, χωρίς στέρηση

Αν όχι δίαιτα, τότε τι; Υπάρχουν προγράμματα που δεν έχουν στόχο τα κιλά. Δεν έχουν απαγορευμένες τροφές, δεν μετράνε θερμίδες. Βοηθούν τους ανθρώπους να καταλαβαίνουν πότε πεινάνε και πότε χόρτασαν, να τρώνε απ’ όλα και να κινούνται με τρόπο που τους ευχαριστεί. Οι μελέτες δείχνουν ότι έχουν παρόμοια αποτελέσματα με τις δίαιτες σε βάρος, πίεση και χοληστερίνη. Και, το πιο σημαντικό, οι άνθρωποι πολύ σπάνια τα εγκαταλείπουν γιατί μπορούν να τα ακολουθήσουν μακροπρόθεσμα.

Βέβαια, η ιδέα να σταματήσουμε τη δίαιτα μπορεί να είναι τρομακτική. Ο πιο συχνός φόβος είναι «αν σταματήσω τη δίαιτα, θα τρώω μόνο σοκολάτες», ή κάτι παρόμοιο. Στην αρχή ίσως να συμβεί κάτι τέτοιο και να χάσεις λίγο τον έλεγχο. Όταν όμως η σοκολάτα, ή όποιο άλλο τρόφιμο φοβόμαστε, σταματήσει να είναι απαγορευμένο, συνήθως καταλήγει να χάνει τη γοητεία του και ξαναμπαίνει στη σωστή του διάσταση.

Και το ότι δε κάνουμε πια δίαιτα, δεν σημαίνει ότι σταματάμε να φροντίζουμε τί τρώμε. Απλώς φεύγει η στέρηση, και μαζί της οι ενοχές. Ένα γλυκό δεν χαλάει τίποτα. Αυτό που μετράει είναι η συνέπεια και η σταθερότητα, όχι η τελειότητα.

Πότε πρέπει να ζητήσουμε βοήθεια

Η διαταραχή υπερφαγικών επεισοδίων είναι η πιο συχνή διατροφική διαταραχή. Αυτό δε σημαίνει ότι ένα υπερφαγικό επεισόδιο που και πού είναι κάτι για το οποίο πρέπει να αγχωθούμε.Αν όμως μας συμβαίνουν υπερφαγίες κάθε εβδομάδα για τουλάχιστον 3 μήνες, και έχουμε την αίσθηση ότι χάνουμε τον έλεγχο, βιώνοντας έντονη ενοχή και ντροπή μετά, μπορεί να πρόκειται γιαδιαταραχή υπερφαγικών επεισοδίων.

Δεν χρειάζεται να το περάσουμε μόνοι, ούτε να ντρεπόμαστε. Το καλύτερο που μπορούμε να κάνουμε είναι να πούμε στον ιατρό, στον ψυχολόγο ή στη διαιτολόγο μας: «Νομίζω ότι κάποιες φορές χάνω τον έλεγχο με το φαγητό και αυτό συμβαίνει πιο συχνά από όσο θα έπρεπε». Και θα βρούμε τη βοήθεια που χρειαζόμαστε.

Κωνσταντίνα Αποστολοπούλου Φλώρου, Διαιτολόγος-Διατροφολόγος BSc–antidiet.gr

ΑΝΑΦΟΡΕΣ

American Psychiatric Association (2022) “Diagnostic and statistical manual of mental disorders,” Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders, Fifth Edition, Text Revision (DSM-5-TR), 5(5). Available at: https://doi.org/10.1176/appi.books.9780890425787.

Ancel Keys and Drummond, J.C. (1950) The biology of human starvation. Univ. Of Minnesota Pr.

Bacon, L., Stern, J.S., Loan, M.D. Van and Keim, N.L. (2005) “Size acceptance and intuitive eating improve health for obese, female chronic dieters,” Journal of the American Dietetic Association, 105(6), pp. 929–936. Available at: https://doi.org/10.1016/j.jada.2005.03.011.

Bangalore, S., Fayyad, R., Laskey, R., DeMicco, D.A., Messerli, F.H. and Waters, D.D. (2017) “Body-weight fluctuations and outcomes in coronary disease,” New England Journal of Medicine, 376(14), pp. 1332–1340. Available at: https://doi.org/10.1056/nejmoa1606148.

Clarke, E.D., Stanford, J., Gomez‐Martin, M. and Collins, C.E. (2024) “Revisiting the impact of health at every size® interventions on health and CARDIOMETABOLIC related outcomes: An updated systematic review with meta‐analysis,”Nutrition & Dietetics, 81(3), pp. 261–282. Available at: https://doi.org/10.1111/1747-0080.12869.

Hinte, L.C., Castellano-Castillo, D., Ghosh, A., Melrose, K., Gasser, E., Noé, F., Massier, L., Dong, H., Sun, W., Hoffmann, A., Wolfrum, C., Rydén, M., Mejhert, N., Blüher, M. and von Meyenn, F. (2024) “Adipose tissue retains an epigenetic memory of obesity after weight loss,” Nature [Preprint]. Available at: https://doi.org/10.1038/s41586-024-08165-7.

Hudson, J.I., Hiripi, E., Pope, H.G. and Kessler, R.C. (2007) “The prevalence and correlates of eating disorders in the national comorbidity survey replication,” Biological Psychiatry, 61(3), pp. 348–358. Available at: https://doi.org/10.1016/j.biopsych.2006.03.040.

Linardon, J., Messer, M., Shatte, A., Skvarc, D., Rosato, J., Rathgen, A. and Fuller-Tyszkiewicz, M. (2021) “Targeting dietary restraint to reduce binge eating: A randomised controlled trial of a blended internet- and smartphone app-based intervention,” Psychological Medicine, 53(4), pp. 1277–1287. Available at: https://doi.org/10.1017/s0033291721002786.

National Guideline Alliance (UK) (2017) Eating Disorders: Recognition and Treatment. National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Available at: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28654225/ (Accessed: October 5, 2026).

Neumark-Sztainer, D., Wall, M., Guo, J., Story, M., Haines, J. and Eisenberg, M. (2006) “Obesity, disordered eating, and eating disorders in a longitudinal study of adolescents: How do dieters fare 5 years later?,” Journal of the American Dietetic Association, 106(4), pp. 559–568. Available at: https://doi.org/10.1016/j.jada.2006.01.003.

Pietiläinen, K.H., Saarni, S.E., Kaprio, J. and Rissanen, A. (2012) “Does dieting make you fat? A twin study,” International journal of obesity , 36(3), pp. 456–64. Available at: https://doi.org/10.1038/ijo.2011.160.

Sumithran, P., Prendergast, L.A., Delbridge, E., Purcell, K., Shulkes, A., Kriketos, A. and Proietto, J. (2011) “Long-term persistence of hormonal adaptations to weight loss,” New England Journal of Medicine, 365(17), pp. 1597–1604. Available at: https://doi.org/10.1056/nejmoa1105816.

Suárez, R., Cucalon, G., Herrera, C., Montalvan, M., Quiroz, J., Moreno, M., Sarmiento-Andrade, Y. and Cabañas-Alite, L. (2024) “Effects of health at every size based interventions on health-related outcomes and body mass, in a short and a long term,” Frontiers in Nutrition, 11. Available at: https://doi.org/10.3389/fnut.2024.1482854.

Swartz, A.Z., Wood, K., Farber-Eger, E., Petty, A. and Silver, H.J. (2025) “Weight trajectory impacts risk for ten distinct cardiometabolic diseases,” The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism [Preprint]. Available at: https://doi.org/10.1210/clinem/dgaf348.

Tribole, E. and Resch, E. (2020) Intuitive eating, 4th edition a revolutionary anti-diet approach. St. Martin’s Publishing Group.

Weeldreyer, N.R., De, C., Paterson, C., Allen, J. D, Gaesser, G.A. and Angadi, S.S. (2024) “Cardiorespiratory fitness, body Mass index and mortality: A systematic review and meta-analysis,” British Journal of Sports Medicine, pp. bjsports-108748. Available at: https://doi.org/10.1136/bjsports-2024-108748.

West, S., Scragg, J., Aveyard, P., Oke, J.L., Willis, L., Haffner, S.J.P., Knight, H., Wang, D., Morrow, S., Heath, L., Jebb, S.A. and Koutoukidis, D.A. (2026) “Weight regain after cessation of medication for weight management: Systematic review and meta-analysis,” BMJ, 392. Available at: https://doi.org/10.1136/bmj-2025-085304.

World Health Organization (2020) WHO guidelines on physical activity and sedentary behaviour, World Health Organisation. Available at: https://www.who.int/publications/i/item/9789240015128 (Accessed: October 6, 2026).

Zou, H., Yin, P., Liu, L., Liu, W., Zhang, Z., Yang, Y., Li, W., Zong, Q. and Yu, X. (2019) “Body-weight fluctuation was associated with increased risk for cardiovascular disease, all-cause and cardiovascular mortality: A systematic review and meta-analysis,” Frontiers in Endocrinology, 10(728). Available at: https://doi.org/10.3389/fendo.2019.00728.