Η έννοια και οι τύποι της συνηγορίας στην υγειονομική περίθαλψη

Η έννοια της συνηγορίαςτων ασθενών (patientadvocacy) επίσημα αναγνωρίζεται και οροθετείται τη δεκαετία του 1970 στις Ηνωμένες Πολιτείες Αμερικής (Η.Π.Α.). Οι George J. Annas και Joseph Healey
εισήγαγαν την έννοια της «υπεράσπισης των δικαιωμάτων των ασθενών», υποστηρίζοντας πως οι αδύναμοι και μειονεκτούντες ασθενείς (π.χ. νέοι, αναλφάβητοι, ασθενείςμε δυσκολία στην λεκτική επικοινωνία, χωρίς συγγενικό περιβάλλον, που δεν μιλούσαν την αγγλική γλώσσα κ.α.), χρειάζονται ένα άτομο – συνήγορο, που να μπορεί να τους παρέχει πληροφορίες αλλά ταυτόχρονα να είναι ικανό να διεκδικεί και να προστατεύει τα δικαιώματά τους ως χρήστες υγείας.

Η συνηγορία στην σύγχρονη υγειονομική περίθαλψη επεκτείνεται σε δύο επίπεδα: α) την μικρο-συνηγορία, που επικεντρώνεται στην υπεράσπιση μεμονωμένων ασθενών (π.χ. την προστασία από ιατρικά λάθη, προστασία των ασθενών από αγενείς συμπεριφορές συναδέλφων και άλλων μελών της ομάδας υγειονομικής περίθαλψης, παροχή πληροφοριών σχετικά με τη διάγνωση, τη θεραπεία και την πρόγνωση του ασθενούς, προτάσεις εναλλακτικών θεραπειών στο πλάνο θεραπείας, παροχή πληροφοριών σχετικά με το πλάνο εξόδου από το νοσοκομείο, τη διευκόλυνση των ασθενών να λαμβάνουν αποφάσεις ελεύθερα, η διατήρηση της αξιοπρέπειας των αξιών και των προσωπικών του πεποιθήσεων, τη διαμεσολάβηση μεταξύ ασθενών, οικογενειών και επαγγελματιών υγείας), και β) την μακρο-συνηγορία, πουαφορά σε συστημικές και πολιτικές παρεμβάσεις. Οι βασικοί άξονες της συνηγορίας ασθενών στοχεύουν στην αυτονομία,την εκπροσώπηση, την ενδυνάμωσηκαι τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των ασθενών, καθώςκαιστη διαμόρφωση της χάραξη πολιτικών υγείας και κατ΄επέκταση στην επίτευξη του βέλτιστου βαθμού κοινωνικής δικαιοσύνης.

Από ποιους ασκείται και γιατί είναι σημαντική;

Οι αρχές που διέπουν τη συνηγορία των ασθενών, αποτελούν τη βάση για τη δημιουργία ενός περιβάλλοντος υγειονομικής περίθαλψης που θα δίνει προτεραιότητα τόσο στην φροντίδα με επίκεντρο τον ασθενή (Patient-CenteredCare), όσο και στην παροχή καθολικών, ασφαλών, ποιοτικών, ισότιμων και δίκαιων υπηρεσιών υγείας.
Στον πυρήνα της, η συνηγορία ασθενών διασφαλίζει πως η φωνή του ασθενούς εισακούγεται και πως η φροντίδα ευθυγραμμίζεται με κατανόηση, συναίνεση και σύμφωνα με τις αξίες και τις ανάγκες του. Η συνηγορία ασθενών ως έννοια, εμπεριέχεται στους κώδικες ηθικής και δεοντολογίας και αποτελεί επαγγελματική ευθύνη και δέσμευση όλων των επαγγελματιών υγείας.

Ποια τα εμπόδια της συνηγορίας ασθενών στα πλαίσια της υγειονομικής περίθαλψης;

Η ανομοιομορφία της ερμηνείας της έννοιας, του ρόλου και των πρακτικών της συνηγορίας των ασθενών στα εκάστοτε συστήματα και περιβάλλοντα υγείας σε θεσμικό επίπεδο, η έλλειψη εκπαίδευσης και γνώσεων, η έλλειψη επικοινωνιακών δεξιοτήτων και συνεργασίας μεταξύ της διεπιστημονικής ομάδας καθώς και η αναποτελεσματική επικοινωνία με τους άμεσους φροντιστές των ασθενών, η έλλειψη υποστηρικτικής οργανωσιακής κουλτούρας, ο φόβος των αντιποίνων κατά την αποκάλυψη συμβάντος, η έλλειψη διαθέσιμου χρόνου προς τον ασθενή και η ηθική δυσφορία από πλευράς επαγγελματιών υγείας τόσο σε σχέση με τις προσωπικές τους πεποιθήσεις και αξίες, όσο και με αυτές των ασθενών, αποτελούν παράγοντες που παρεμποδίζουν την εφαρμογή της συνηγορίας των ασθενών στην πράξη.

Συμπεράσματα

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (Π.Ο.Υ.) έχει ορίσει ρητά την υπεράσπιση των δικαιωμάτων των ασθενών ως θεμελιώδη λειτουργία της προαγωγής της υγείας, ιδίως όσον αφορά στην προώθηση ανθρωποκεντρικών και δίκαιων συστημάτων υγείας.Καθώς λοιπόν η συνηγορία αναγνωρίζεται πως αποτελεί τον καταλύτη για την ισότητα στην υγεία, κρίνεται επιτακτική η ανάγκη της άρσης των προαναφερθέντων εμποδίων με την ενσωμάτωση της εκπαίδευσης και της θεσμοθέτησης πρωτοκόλλων και διαδικασιών προς την επίτευξη αυτή. Διότι η συνηγορία των χρηστών υγείας δεν ενδυναμώνει μόνο άτομα, αλλά και κοινότητες προς όφελος της Δημόσιας Υγείας.

Φανή Πέγιου, RN, MSc, PhD©,
Υπηρεσία «Βοήθεια στο Σπίτι», Πτολεμαΐδα
Μέλος Ε.Δι.Κ.Ε (FFN Gr)