Ινομυαλγία

Τι είναι η ινομυαλγία;

Η ινομυαλγία είναι ένα σύνδρομο που χαρακτηρίζεται από διάχυτο μυοσκελετικό πόνο, διάχυτη ευαισθησία αλλά και άλλα γενικά συμπτώματα όπως διαταραχή του ύπνου και του συναισθήματος. Η λέξη είναι σύνθετη από το ινο- (ινώδης ιστός) και -μυαλγία (πόνος στους μυς).

Χαρακτηρίζεται ως σύνδρομο και όχι σαν νόσος. Νόσος είναι μια ιατρική κατάσταση με ειδική αιτία ή αιτίες και αναγνωρίσιμα σημεία και συμπτώματα. Αντίθετα, σύνδρομο χαρακτηρίζεται ένα σύνολο συμπτωμάτων και σημείων καθώς και ιατρικών προβλημάτων που συμβαίνουν μαζί, αλλά δεν έχουν συγκεκριμένη αναγνωρίσιμη αιτία. Παρά το ότι σχετίζεται με τα ρευματικά νοσήματα, δεν είναι αμιγώς αρθρίτιδα διότι δεν παρατηρείται φλεγμονή ή βλάβη στις αρθρώσεις.

Ωστόσο μπορεί να προκαλέσει έντονο πόνο, κόπωση και να διαταράξει την καθημερινότητα ενός ατόμου

Ποιοί μπορούν να πάθουν ινομυαλγία;

Είναι μια πολύ συχνή πάθηση. Μπορεί να προσβληθεί το 3-6% του πληθυσμού. Το 75-90% είναι γυναίκες, ωστόσο μπορεί να προσβληθούν άνδρες ακόμα και παιδιά, σπανιότερα. Μπορεί να υπάρχει σε μια οικογένεια, ή μεταξύ συγγενών. Η διάγνωση γίνεται συνήθως στις ηλικίες 20-50 ετών , αλλά αυξάνει η συχνότητα με την ηλικία.

Συμπτώματα ινομυαλγίας:

Ο διάχυτος πόνος είναι το κύριο σύμπτωμα. Παράλληλα, πολλοί αισθάνονται κόπωση, υπερευαισθησία στο άγγιγμα, στο φως και τον ήχο και διαταραχές μνήμης.

  • Ο πόνος της ινομυαλγίας περιγράφεται ως συνεχής, βαθύς πόνος από τους μύες. Παρατηρείται σε όλο το σώμα, αριστερά και δεξιά, πάνω και κάτω από τη μέση. Ο πόνος και η δυσκαμψία είναι πιο έντονα το πρωί μετά την έγερση. Μπορεί να υπάρχουν και νευρολογικά συμπτώματα όπως τσιμπήματα, μουδιάσματα, «βελονιάσματα» που επιδεινώνουν το αίσθημα της δυσφορίας. Υπάρχει επιπλέον πόνος όταν ασκείται πίεση σε συγκεκριμένες περιοχές του σώματος τα λεγόμενα «ευαίσθητα σημεία». αυτά περιγράφονται σε γενικές γραμμές στο παρακάτω σχήμα.
  • Κόπωση. Είναι πολύ πιο έντονη από την κόπωση μιας κουραστικής μέρας ή μετά από μια νύχτα χωρίς ύπνο. Η κόπωση της ινομυαλγίας βιώνεται ως «εξοντωτική» που μπορεί να επηρεάζει τις εργασιακές, κοινωνικές, προσωπικές ή εκπαιδευτικές δραστηριότητες. Ταυτόχρονα υπάρχει μειωμένη «φυσική ενέργεια».
  • Διαταραχές ύπνου. Ο ύπνος δεν είναι βαθύς ούτε αναζωογονητικός και τα άτομα διαμαρτύρονται ότι δεν ξεκουράζονται έστω και να κοιμηθούν αρκετά. Διάφορες έρευνες έχουν εντοπίσει διαταραχές στο στάδιο 4 του βαθέος ύπνου . Ο ύπνος διακόπτεται συνεχώς από ήχους, «σκέψεις» περιορίζοντας σημαντικά τη διάρκειά του.
  • Αλλα συμπτώματα.
    • Ευερέθιστο έντερο
    • Ευερέθιστη ουροδόχος κύστη
    • Πονοκέφαλοι
    • Ημικρανίες
    • Σύνδρομο ανήσυχων κνημών (ανησυχία των ποδιών τη νύχτα)
    • Αδυναμία συγκέντρωσης και μνήμης
    • Ξηρότητα στόματος
    • Δερματικές ‘ευαισθησίες’ ή εξανθήματα
    • Άγχος, κατάθλιψη
    • Πόνος κατά την περίοδο
    • Βουητά στα αυτιά, ζάλη
    • Μουδιάσματα και καψίματα στα χέρια ή πόδια
Τι προκαλεί την ινομυαλγία;

Τα αίτια είναι άγνωστα. Πιθανόν ευθύνονται αρκετοί παράγοντες. Μπορεί ένα τραύμα ή συναισθηματικό στρες ή ακόμα μια νόσος (συνδυάζεται με ρευματοειδή αρθρίτιδα ή άλλα νοσήματα). Αρκετοί ερευνητές πιθανολογούν γονιδιακή αιτία λόγω της ανεύρεσης ατόμων με ινομυαλγία σε μια οικογένεια.

Οι περισσότεροι ερευνητές, ωστόσο, συμφωνούν ότι υπάρχει μια διαταραχή στη διαβίβαση των νευρικών ερεθισμάτων στο κεντρικό νευρικό σύστημα. Το αποτέλεσμα είναι ότι τα άτομα αυτά αισθάνονται πολύ πιο έντονο πόνο και πονούν πιο συχνά από άλλα άτομα 9υπεραλγησία). Εχουν βρεθεί αυξημένα επίπεδα διεγερτικών νευροδιαβιβαστών (όπως ουσία Ρ, κυτοκίνες κ.ά.) και μειωμένα επίπεδα κατασταλτικών νευροδιαβιβαστών (όπως σεροτονίνη, ενδορφίνες κλπ).

Η έρευνα που έχει ξεκινήσει, έχει δείξει μια διαταραχή στην «ερμηνεία» των σημάτων στο κεντρικό νευρικό σύστημα που προκαλεί διαταραγμένη αίσθηση του πόνου.

Πως γίνεται η διάγνωση της ινομυαλγίας;

Δεν υπάρχουν ειδικές εργαστηριακές εξετάσεις για την ινομυαλγία. Η διάγνωση γίνεται από το ιστορικό, τα συμπτώματα και την κλινική εξέταση. Η ανεύρεση των «σημείων ευαισθησίας» όπως φαίνεται στο παρακάτω σχήμα, συνηγορεί υπέρ της διάγνωσης.

Η διάγνωση καθυστερεί να γίνει, κατά μέσο όρο πέντε χρόνια, λόγω των μη ειδικών συμπτωμάτων. Οι εργαστηριακές εξετάσεις είναι συνήθως φυσιολογικές αν και τελευταία συνδέεται το σύνδρομο με χαμηλά επίπεδα βιταμίνης στο αίμα.

Συχνά συνυπάρχει με άλλα νοσήματα (όπως ρευματοειδής αρθρίτιδα ή ερυθηματώδης λύκος) τα οποία πρέπει να έχουν αποκλειστεί κατ΄αρχήν.

Για να τεθεί η διάγνωση χρειάζεται να υπάρχει διάχυτος πόνος στο σώμα για τουλάχιστον τρεις μήνες και να είναι επώδυνα τα 11 από τα 18 σημεία της εικόνας. Ωστόσο τελευταία αμφισβητούνται και αυτά τα σημεία.

Για να είναι πιθανή η διάγνωση χρειάζεται να υπάρχει χρόνια διαταραχή του ύπνου, να υπάρχουν κάποια ψυχικά χαρακτηριστικά (όπως άγχος ή τελειομανία, φοβίες ή κατάθλιψη). Η επιδείνωση της ψυχικής κατάστασης επιδεινώνει τον πόνο κατ συμπτώματα της ινομυαλγίας.

Ο πόνος προκαλείται με μικρά ερεθίσματα και η αντοχή στον πόνο είναι περιορισμένη. Γενικά το νευρικό σύστημα χαρακτηρίζεται από «υπερδιέγερση».

inomyalgia

 

Εικόνα : σημεία ευαισθησίας στο σώμα

Η θεραπεία της ινομυαλγίας

Το βασικό ζητούμενο είναι να κατανοήσει το άτομο με ινομυαλγία, ότι πρέπει να αλλάξει και να διαμορφώσει τον τρόπο ζωής του.

Πολλοί αρνούνται να κάνουν ριζικές αλλαγές ωστόσο η αναγνώριση του προβλήματος και η προσπάθεια αλλαγής κάποιων τομέων της ζωής μπορεί να φέρει σημαντική βελτίωση.

Η καλή επαφή με τον ιατρό είναι σημαντική. Ο γιατρός που μπορεί να ακούσει το πρόβλημα και να δουλέψει μαζί με τον ασθενή, συμβάλλει ουσιαστικά στη θεραπεία.

Οι παραδοσιακές θεραπείες (αντιφλεγμονώδη κλπ) συνήθως δεν είναι αποτελεσματικές. Οι ασθενείς συχνά έχουν πάρει μεγάλη ποικιλία τέτοιων φαρμάκων χωρίς να έχουν ουσιαστικά αποτελέσματα. Εναλλακτικές θεραπείες, τεχνικές χαλάρωσης, διατροφή και κυρίως η άσκηση παίζουν σημαντικό ρόλο στη θεραπεία.

Θεραπεία του πόνου. Τα αντιφλεγμονώδη συνήθως δεν έχουν αποτέλεσμα. Υπάρχουν φάρμακα για την αντιμετώπιση της ινομυαλγίας (όπως pregabalin, duloxetine) με δράση στο νευρικό σύστημα.

Χαμηλές δόσεις ήπιων αντικαταθλιπτικών καθώς και μη-ναρκωτικά παυσίπονα (όπως tramadol) βοηθούν στην ανακούφιση των συμπτωμάτων της ινομυαλγίας όπως τον πόνο και την έλλειψη ύπνου. Σε καταθλιπτικά συμπτώματα ίσως χρειαστούν μεγαλύτερες δόσεις. Τοπικές εγχύσεις αναισθητικού μπορεί να βοηθήσουν σημεία ευαισθησίας.

Σημαντική όμως είναι η εφαρμογή προγράμματος ήπιων ασκήσεων με διατάσεις που βοηθούν τη διατήρηση του μυϊκού τόνου και μειώνουν τον πόνο και τη δυσκαμψία. Οι ασκήσεις πρέπει να γίνονται σε τακτά διαστήματα και μπορεί να είναι κολύμβηση, ποδήλατο, περπάτημα και υδροαεροβική.

Διαχείριση ύπνου. Ο καλός ύπνος είναι απόλυτα αναγκαίος και επιτυγχάνεται με διάφορες μεθόδους.

  • Το να πηγαίνει κανείς νωρίς για ύπνο και να σηκώνεται σταθερή ώρα κάθε μέρα είτε κάθε μέρα, είτε στις διακοπές, βοηθά στην ομαλοποίησή του.
  • Το περιβάλλον πρέπει να είναι ήσυχο, με άνετη θερμοκρασία και καλό στρώμα.
  • Πρέπει να αποφεύγεται η ζάχαρη, η καφεΐνη και το αλκοόλ πριν τον ύπνο.
  • Η άσκηση πρέπει να γίνεται νωρίτερα την ημέρα – τουλάχιστον 3 ώρες πριν τον ύπνο – σε τακτά και σταθερά διαστήματα.
  • Πρέπει να αποφεύγεται ο ύπνος με ανοιχτή τηλεόραση ή άλλες ηλεκτρονικές συσκευές.
  • Καλόν είναι να αποφεύγεται ο ύπνος στη διάρκεια της ημέρας. Αν είναι αναγκαίος καλύτερα να μην υπερβαίνει την μία ώρα και μετά πρέπει να υπάρχει πρόγραμμα ασκήσεων.
  • Ασκήσεις χαλάρωσης πριν τον ύπνο βοηθούν σημαντικά. Μουσική ή ζεστό μπάνιο πριν τον ύπνο βοηθούν στους πόνους και τον ύπνο.

Ψυχολογική υποστήριξη. Η συναισθηματική υποστήριξη και η επικοινωνία με την οικογένεια και τους φίλους είναι σημαντικά υποβοηθητική. Οργανωμένες ομάδες ή ατομική θεραπεία ψυχολογικής θεραπείας μπορεί να είναι αναγκαία. Βασική προϋπόθεση είναι η γνώση και κατανόηση του προβλήματος και του συνδρόμου από τον ασθενή.

Μείωση του στρες. Η αποφυγή υπερέκθεσης σε στρεσογόνα ερεθίσματα είναι σημαντική. Χρειάζεται οργάνωση του προσωπικού χρόνου για χαλάρωση και μια σταθερή ρουτίνα ενεργειών. Οι λειτουργίες πρέπει να είναι σταθερές στις καλές και στις «κακές» μέρες.

Άλλες θεραπείες. Φυσικοθεραπεία, θεραπευτικές χειρομαλάξεις, βελονισμός, υδροθεραπείες, ήπια αεροβική γυμναστική, γιόγκα και ασκήσεις tai-chi μπορεί να είναι ιδιαίτερα βοηθητικά. Συνδυάζουν την τόνωση των μυών με τη χαλάρωση και σταδιακά έχουν σημαντική βελτίωση στον πόνο.

Ασκήσεις χαλάρωσης, αναπνευστικές ασκήσεις, αρωματοθεραπεία, διατροφικά συμπληρώματα και βότανα μπορούν να έχουν καλά αποτελέσματα. Νοητικές ασκήσεις για την αντιμετώπιση της γνωστικής δυσλειτουργίας (έλλειψη συγκέντρωσης, προβλήματα μνήμης κλπ) είναι ιδιαίτερα χρήσιμες, όπως παιχνίδια μνήμης και προσοχής, γρίφοι και πνευματικές προκλήσεις.

Οι ασθενείς εκτός από τα συμπτώματά τους πρέπει να αντιμετωπίσουν και την αδυναμία κατανόησής τους από το περιβάλλον. Είναι αναγκαίο να κατανοήσουν οι ίδιοι τη φύση της πάθησής τους αλλά και οι οικείοι.

Οι ασκήσεις, παρά την κόπωση που αισθάνεται ο ασθενής, πρέπει να είναι σταδιακά αυξανόμενες για να έχουν παυσίπονο αποτέλεσμα.

Οι ασθενείς τέλος, πρέπει να συμμορφώνονται στις οδηγίες των ειδικών της ομάδας που τους φροντίζει, να παίρνουν τα φάρμακα τους σωστά, να κοιμούνται αρκετά, να κάνουν τη σωματική άσκηση που τους συστήνεται, να ακολουθούν υγιεινή διατροφή, να διατηρούν κανονικό βάρος σώματος και να προσαρμόζουν τον τρόπο ζωής και εργασίας τους.

Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, έχοντας υπόψη ότι περίπου 14 εκατομμύρια ατόμων στην ΕΕ πάσχουν από ινομυαλγία, έχοντας υπόψη ότι αναγνωρίζεται ως νόσημα από το 1992 από τον ΠΟΥ (Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας) και ότι κάνουν περισσότερες επισκέψεις σε ειδικούς, κάνουν περισσότερες εξετάσεις, λαμβάνουν περισσότερες άδειες προξενώντας σημαντική οικονομική επιβάρυνση, έχει αναπτύξει κοινοτική στρατηγική αντιμετώπισης και ευαισθητοποίησης του κοινού και ανάπτυξη ειδικών προγραμμάτων.

*Η 12η Μαΐου είναι η Παγκόσμια Ημέρα Ινομυαλγίας.

Πηγές

National Fibromyalgia Association

American College of Rheumatology

Fibromyalgia Network

Κατσαλήρα Αικατερίνη

Ρευματολόγος

Ινομυαλγία: ποιός ο ρόλος της ψυχολογίας;

Συμβουλεύει η Δρ. Αναστασία Κοτσοπούλου είναι επιστημονική συνεργάτης του Συλλόγου Πεταλούδα και διευθύντρια του Σύγχρονου Κέντρου Υποστήριξης Εκπαίδευσης Έρευνας και Εποπτείας.

Στρ. Αλ. Παπάγου 97, Αγιος Δημήτριος, www. Psychologikokentro.gr

Τι είναι η ινομυαλγία;

Η ινομυαλγία είναι μια ασθένεια ή καλύτερα ένα σύνδρομο, δηλαδή ένα σύνολο συμπτωμάτων, με χαρακτηριστικό τον διάχυτο πόνο σε πολλά σημεία του σώματος. Υπολογίζεται οτι μπορεί να προσβάλλει 2-8% του πληθυσμού, και ειδικότερα τις γυναίκες (το 90%  των πασχόντων είναι γυναίκες άνω των 40 ετών).

Τι συμπτώματα έχει η ινομυαλγία;

Η ινομυαλγία εκδηλώνεται κυρίως με πόνο σε συγκεκριμένα σημεία του σώματος ή πόνο διάχυτο στο σώμα. Παράλληλα συμπτώματα είναι:

  • Η αίσθηση υπερβολικής κόπωσης (Σύνδρομο Χρόνιας Κόπωσης)
  • Διαταραχή ύπνου
  • Ευερέθιστο έντερο, στομαχικό άλγος
  • Κεφαλαλγίες (τάσεως, ημικρανίες)
  • Ξηροστομία
  • Ξηροδερμία
  • Ρινίτιδα
  • Δυσκαταποσία
  • Συχνοουρία, δυσουρία, αυξημένη έπειξη για ούρηση
  • Δυσμηνόρροια, προεμμηνορυσιακή επιδείνωση συμπτωμάτων

Ένα αλλο χαρακτηριστικί είναι οι διαταραχή στις γνωστικές λειτουργίες, όπως π.. αίσθηση απώλειας μνήμης, δυσκολία συγκέντρωσης, δυσκολία στην χρήση της γλώσσας κλπ. Αυτό ονομάζεται “fibrofog” (=ινομίχλη).

Από τι επηρεάζεται η ινομυαλγία;

Κάποια χαρακτηριστικά του ινομυαλγικού πόνου είναι ότι δύναται να αλλάζει επίκεντρο στο σώμα (μεταναστευτικός) και μπορεί να επιδεινώνεται υπό τις παρακάτω συνθήκες :
• πρωινές ώρες
• ψύχος / υγρασία
• κακός ύπνος
• ψυχική ή και σωματική καταπόνηση
• έντονη σωματική άσκηση ή και σωματική αδράνεια
• αγχωτικές ή στρεσογόνες καταστάσεις.

Συνδυάζεται η ινομυαλγία με την κατάθλιψη;

Ναι είναι συχνή η συνύπαρξη της ινομυαλγίας με την κατάθλιψη αλλά και τις αγχώδεις διαταραχές. Βέβαια συμβαίνει και να υπάρχει η ινομυαλγία αυτούσια, χωρίς συννοσηρότητα. Η ινομυαλγίαχαρακτηρίζεται ως μια σωματόμορφη διαταραχή με την έννοια ότι μιλάμε, κυρίως, για εκδήλωση σωματικών συμπτωμάτων. Αρκεί να σημειωθεί ότι παρατηρείται συννοσηρότητα και με άλλες ιατρικές παθήσεις όπως οι παθήσεις του θυρεοειδή, ο συστηματικός ερυθηματώδης λύκος, η ρευματοειδής αρθρίτιδα κ.α.

Πως προκαλείται;

Υπάρχουν διάφορες με την έρευνα να είναι πάντα σε εξέλιξη. Η βασική νευροβιολογική θεωρία που εμπλέκεται μάλιστα και γενικά σε διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων με επίκεντρο τον πόνο είναι η λεγόμενη «κεντρική και περιφερική ευαισθητοποίηση». Προκειται για  την κεντρική ευαισθητοποίηση που έχει να κάνει με ερεθίσματα πόνου χαμηλής έντασης τα οποία μέσω αλλαγών στις νευροδιαβιβαστικές οδούς του νωτιαίου μυελού, καταλήγουν σε αυξημένο αλγαισθητικό σήμα στον εγκέφαλο, ενώ παράλληλα η περιφερική ευαισθητοποίηση έχει να κάνει με μείωση στον ουδό (όριο) του σήματος που πιάνουν οι υποδοχείς του άλγους στο δέρμα, στους μύες και στις αρθρώσεις. Έτσι αυτοί οι δύο μηχανισμοί αλληλοεπηρεάζονται και πυροδοτούνται από επαναλαμβανόμενη τοπική ιστική βλάβη ή/και μυική τάση λόγω φλεγμονής ή τραυματισμών, από παρατεταμένη αδράνεια, καθώς και από έντονο στρες. Όλα αυτά οδηγούν στην υπεραλγησία (μικρό ερέθισμα → μεγάλος πόνος ή ακόμα και η αλλοδυνία (πόνος από μη αλγογόνο ερέθισμα).

Βοηθούν τα αντικαταθλιπτικά χάπια;                            

Μελέτες δείχνουν πως τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα που επηρεάζουν θετικά τη σεροτονίνη, τη νοραδρεναλίνη και την ντοπαμίνη έχουν ευνοική επίδραση στις διαταραχές πόνου και στην ινομυαλγία. Υψηλότερη αποτελεσματικότητα έχουν οι SNRIs όπως η ντουλοξετίνη και η βενλαφαξίνη.

Ποια ψυχοθεραπευτική μέθοδος έχει αποτελέσματα;

Η γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία (CBT) εφαρμόζεται με υπαρκτά ποσοστά επιτυχίας και στην ινομυαλγία. Η μέθοδος εστιάζει στο ότι ο πόνος είναι ένα σωματικό σύμπτωμα πάνω στο οποίο «οικοδομούνται» μια σειρά από συναισθήματα, όπως το άγχος, καθώς και πολλαπλές αρνητικές σκέψεις και πεποιθήσεις. Έτσι ο θεραπευόμενος μαθαίνει να ερμηνεύει τον πόνο. Ο τρόπος που ερμηνεύεται ο πόνος καθώς και οι διάφορες συμπεριφορές αποφυγής που προκαλεί αποτελούν στόχους της CBT. Ο θεραπευόμενος μαθαίνει επίσης τεχνικές χαλάρωσης όπως η προοδευτική μυική χαλάρωση (progressive muscle relaxation, PMR), η νοερή αναπαράσταση και η εκπαίδευση στη διαφραγματική αναπνοή. Σύγχρονες μελέτες δείχνουν πως η ινομυαλγία συνδυάζεται με άλυτα συναισθηματικά ζητήματα. Η ψυχθεραπεία βοηθάει να έρθουν αυτά στην επιφάνεια και να λυθούν ώστε ο ασθενής να μην σωματοποιεί το άγχος, την στεναχώρια και τον θυμό του. Η μέθοδος ΕΑΕΤ (emotional awareness and expression therapy ) είναι πλέον ενδεδειγμένη για την αντιμετώπιση της ινομυαλγίας και εφαρμόζεται από συγκεκριμένους ψυχοθεραπευτές.

Τι πρέπει να κάνω;

Αρχικά θα πρέπει να έχω μια σωστή διάγνωση στα χέρια μου και να σταματήσω να επισκέπτομαι γιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων γιατί δεν με ικανοποιεί η απάντηση «δεν υπάρχουν παθολογικά είναι, είναι ψυχολογικό».

Με την αποδοχή της ινομυαλγίας, η επίσκεψη σε έναν ειδικό ψυχολόγο που γνωρίζει την πάθηση και την θεραπεία, μπορώ να έχω άμεσα αποτελέσματα.